Dr. AHMET YILDIZ

Maliye Stok Denetimine Başlıyor

Kayıt dışı ekonomiyle mücadele kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı yeni bir uygulamayı daha devreye aldı. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından mükelleflere gönderilmeye başlanan “Stok Gözetim Programı” yazıları, özellikle ticaret ve üretim işletmeleri için yeni bir denetim sürecinin habercisi niteliğinde.

Bilindiği üzere Türkiye’de kayıt dışı ekonomiyle mücadele uzun yıllardır devletin öncelikli hedefleri arasında yer alıyor. 2023-2025 Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Eylem Planı kapsamında atılan bu adım da aslında işletmelerin stok hareketleri ile beyan ettikleri gelirler arasındaki uyumu kontrol etmeyi amaçlıyor.

Vergi Denetim Kurulu tarafından gönderilen bu yazılar, Vergi Usul Kanunu’nun 148. maddesine dayanılarak düzenlenen bir “bilgi isteme” yazısı niteliği taşıyor. Amaç ise klasik anlamda doğrudan bir inceleme başlatmak değil; mükelleflerin davranışlarını izleyerek gönüllü uyumlarını artırmak.

Ancak bu durum, konunun hafife alınabileceği anlamına da gelmiyor.

Risk Analizi ile Belirlenen Mükellefler

Stok gözetim yazıları herkese gönderilmiyor. Vergi Denetim Kurulu’nun yaptığı analizler sonucunda riskli görülen mükellefler belirleniyor ve bu işletmelere yazılar tebliğ ediliyor.

Risk analizinde özellikle şu kriterler dikkate alınıyor:

• Dönem sonu stok miktarları

• Stok hareketlerinin dönemsel değişimi

• Brüt kâr ve net kâr oranları

• Stok beyanları ile satışlar arasındaki uyum

Bu veriler incelenerek olağan dışı görülen durumlar tespit ediliyor ve ilgili mükelleflerden ayrıntılı açıklama isteniyor.

Mükelleflerden Hangi Bilgiler Talep Ediliyor?

Gönderilen yazılarda işletmelerden oldukça kapsamlı bilgiler isteniyor. Bunların başında;

• İşletmenin faaliyet türü ve kârlılık oranları

• Ortak ve ilişkili kişi bilgileri

• Stok yönetim sistemi ve kullanılan yöntemler (FIFO, ağırlıklı ortalama vb.)

• 2025 yılına ait stok hareketleri

• Üretim veya ticari mallara ilişkin miktar ve tutar bilgileri

• Stok farkı oluşmuşsa bunun gerekçeleri

• 31.12.2025 tarihi itibarıyla dönem sonu stok bilgileri

• 2025 yılı kesin mizan bilgileri

gibi veriler yer alıyor.

Görüldüğü gibi Maliye yalnızca satış rakamlarına değil, işletmenin tüm stok yapısına ve kârlılık mekanizmasına bakmayı hedefliyor.

15 Günlük Süre Veriliyor

Bu yazıyı alan mükelleflerin dikkat etmesi gereken en önemli konu süre. Tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde istenen bilgilerin elektronik sistem üzerinden gönderilmesi gerekiyor.

Bilgiler;

• VDK Dilekçe ve Bilgi Verme Uygulaması üzerinden elektronik imza ile

• veya görevlendirilen vergi müfettişine

iletilebiliyor.

Süresinde cevap verilmemesi, eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi halinde ise Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 355. maddesi gereği özel usulsüzlük cezası uygulanabiliyor.

Amaç Önce Uyum, Sonra Denetim

Maliye bu çalışmayı “gönüllü uyum programı” olarak tanımlıyor. Yani ilk aşamada amaç doğrudan ceza kesmek değil, verilerdeki uyumsuzlukların mükellef tarafından düzeltilmesini sağlamak.

Ancak yapılan analizlerde stok bilgilerinde ciddi uyumsuzluklar tespit edilirse durum değişiyor. Bu durumda 2025 hesap dönemine ilişkin olarak fiili envanter çalışmaları yapılabilecek ve mükellefler vergi incelemesine sevk edilebilecek.

İşletmeler Ne Yapmalı?

Bu süreçte işletmelerin en önemli sorumluluğu, stok kayıtlarının gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığını kontrol etmektir. Özellikle;

• kayıt dışı alış ve satışlar,

• belgesiz işlemler,

• yanlış stok değerlemeleri

gibi durumlar ileride ciddi vergi riskleri doğurabilir.

Dolayısıyla bu yazıyı alan mükelleflerin mali müşavirleri ile birlikte stok kayıtlarını gözden geçirmesi ve gerekli açıklamaları doğru şekilde yapması büyük önem taşıyor.

Unutulmamalıdır ki günümüzde Maliye artık sadece beyanlara değil, veri analizine dayalı denetim sistemine geçmiştir. Stok hareketleri, satışlar ve kârlılık oranları artık elektronik ortamda karşılaştırılmakta ve en küçük uyumsuzluklar bile sistem tarafından tespit edilebilmektedir.

Kısacası, yeni dönemde işletmeler için en güvenli yol kayıtların gerçeği yansıtması ve şeffaf bir muhasebe sistemi kurmaktır. Çünkü Maliye artık yalnızca kapıyı çalan denetimlerle değil, veri analiziyle de işletmeleri yakından izlemektedir.